Sinds programma’s zoals ChatGPT, CoPilot, Gemini en Midjourney voor een breed publiek beschikbaar zijn, duiken termen als artificiële intelligentie (AI), generatieve AI (GenAI) en large language models (LLM) steeds vaker op in ons dagelijks taalgebruik.

Op deze pagina leggen we uit wat deze drie begrippen betekenen en hoe ze met elkaar samenhangen: ze beschrijven namelijk verschillende niveaus binnen hetzelfde concept. Artificiële intelligentie is daarbij het meest overkoepelend, terwijl grote taalmodellen (large language models), de meest specifieke vorm van AI zijn.

Exit fullscreen

Artificial Intelligence (AI)

De Europese Unie definieert AI als volgt: "AI is de mogelijkheid van een machine om mensachtige vaardigheden te vertonen - zoals redeneren, leren, plannen en creativiteit.

AI maakt het voor technische systemen mogelijk om hun omgeving waar te nemen, om te gaan met deze waarnemingen en problemen op te lossen om een specifiek doel te bereiken. De computer ontvangt data - reeds voorbereid en verzameld via eigen sensoren, zoals een camera - verwerkt deze en reageert erop.

AI-systemen zijn in staat om hun gedrag in zekere mate aan te passen, door het effect van vorige acties te analyseren en autonoom te werken." (Wat is artificiële intelligentie en hoe wordt het gebruikt?)

AI bestaat al sinds de jaren 1950 en is sindsdien steeds verder ontwikkeld. Denk aan zelfrijdende auto's, systemen die grote hoeveelheden data analyseren om fraude te detecteren of systemen die de meest ideale teelt in de land- en tuinbouw berekenen. Ook zonder dat we het altijd doorhebben, gebruiken we AI dagelijks: via routeplanners, aanbevelingen voor muziek of video’s op sociale media, of automatische spellingscontrole in tekstverwerkers.

Generative AI (GenAI)

Generatieve AI is een specifieke vorm van AI die ontworpen is om iets nieuws te maken: teksten, beelden, muziek of zelfs video’s. Het gaat dus niet om analyseren of voorspellen, maar om het creëren van originele inhoud.

Dat onderscheidt generatieve AI van andere vormen van AI. Zo richt voorspellende AI zich op het voorspellen van toekomstige gebeurtenissen op basis van bestaande data (zoals weersvoorspellingen), en beschrijvende AI op het herkennen van patronen en het samenvatten van informatie (zoals automatisch gegenereerde trefwoorden).

Generatieve AI heeft de afgelopen jaren veel aandacht gekregen, mede dankzij nieuwe technieken om AI-modellen te trainen. Bekende voorbeelden van generatieve AI zijn GPT4, van de ontwikkelaars van ChatGPT, het Franse Mistral or beeldgenerator Midjourney. Maar er zijn meer tools beschikbaar, zelfs open source, en integraties met bestaande applicaties.

Large Language Model (LLM)

Grote taalmodellen (in het Engels: Large Language Models of LLM’s) zijn een type generatieve AI dat speciaal is getraind op enorme hoeveelheden tekst. Door deze schaal zijn ze in staat om teksten te produceren die natuurlijk en menselijk aanvoelen.

In plaats van bestaande zinnen te kopiëren, genereert een LLM geheel nieuwe teksten. Het doet dit door te voorspellen wat het meest waarschijnlijke volgende woord in een zin is op basis van teksten waarop het getraind is. Het kijkt hierbij naar de context. Hierdoor kan het bijvoorbeeld e-mails 'opstellen', samenvattingen genereren, vertalingen maken of vragen 'beantwoorden' op een manier die heel menselijk lijkt.

Het is essentieel om je te realiseren dat het voorspellen van woorden ook het enige is wat een LLM kan. Het heeft geen kennis. Als we de vraag typen "Wie was de eerste man op de maan?", dan vragen wij eigenlijk: "Gegeven de statistische distributie van woorden in het uitgebreide publieke corpus van (Nederlandse) teksten, welke woorden zijn het meest waarschijnlijk die volgen op de woordenreeks 'Wie was de eerste man op de maan?'". Dat je als antwoord krijgt “Neil Armstrong” is dus geen feitelijke kennis, maar een voorspelling, hoewel veel mensen dat, ten onrechte, wel als kennis interpreteren. 

Het wordt nog duidelijker als we vragen "Geef een willekeurig getal tussen 1 en 50".  Verrassend vaak zal je als antwoord 27 terugkrijgen. Kennelijk komt in alle trainingsdata de combinatie 'willekeurig getal tussen 1 en 50' en '27' heel vaak voor en is dus de voorspelling dat '27' het meest waarschijnlijke antwoord is.

Chatbots

ChatGPT, Gemini, Mistral, Claude e.a. zijn geen zelf geen taalmodel, maar tools (chatbots) die je in staat stellen interactie te hebben met een onderliggend taalmodel. Als eindgebruiker doe je dit door middel van een prompt, of te wel een vraag, een instructie of data die je verwerkt wilt hebben, die je invoert in de tool.